“Door openheid kan de creativiteit stromen”
Landschapsontwerper Angelique Nossent werkt al 33 jaar bij de gemeente Rotterdam. Sinds enkele jaren is ze open over haar bipolaire kwetsbaarheid. Samen met haar leidinggevende Marja Nieuwenhuizen heeft ze een manier gevonden om het gesprek over haar werk en wat zij nodig heeft open te voeren. Soms zijn kleine aanpassingen al genoeg. Het belangrijkste is volgens hen: blijf met elkaar in gesprek.
Angelique Nossent ontwerpt de buitenruimte van Rotterdam. Bomen, fietsenrekken, speelplekken: als landschapsontwerper bij de gemeente Rotterdam denkt en tekent ze mee aan de stad van de toekomst. Ze doet dat inmiddels 33 jaar. “Mijn werk is ontzettend belangrijk voor mij. Ik werk drie dagen per week bij de gemeente en drie dagen voor mezelf. Allebei geeft het me zoveel dat het mijn gezondheid juist versterkt. Voor mij is werk niet alleen werk. Het is onderdeel van mijn leven.”
Tegelijkertijd vraagt haar bipolaire kwetsbaarheid om aandacht voor balans. Angelique heeft geleerd goed te letten op de verhouding tussen voelen, denken en doen. “Mijn thema is: eerst voelen, dan nadenken en dan doen. En als ik ‘doe’, kan ik heel gefocust zijn. Maar mijn enthousiasme kan ook doorschieten. Dan ga ik te veel doen, te veel praten en te snel. Ik slaap minder, eet minder en mijn energie wordt steeds hoger. Als ik daarin doorschiet, kan dat uiteindelijk leiden tot een manie en psychose.”
Lange tijd vertelde Angelique op haar werk niet over haar kwetsbaarheid. Ze was bang voor de reacties van anderen. “Ik was bang voor stigma. Mensen hebben vaak al een beeld bij bipolariteit, mede door hoe het soms in de media wordt neergezet. Ik was ook bang om mijn baan te verliezen. Daarom heb ik het heel lang verzwegen.”
Maar het dubbelleven werd steeds zwaarder. “Thuis was ik gewoon Angelique. Op mijn werk had ik een andere rol. Op een gegeven moment dacht ik: ik kan dit niet meer. Ik wil mezelf kunnen zijn. Daarom ben ik stap voor stap opener geworden.”
In 2018 begon ze het gesprek met haar toenmalige teamleider. Daarna vertelde ze het in een kleine groep collega’s en later steeds breder binnen de afdeling. Inmiddels is Angelique voorzitter van een medewerkersnetwerk voor neurodiversiteit binnen de gemeente.
“Het was geen grote stap van de ene op de andere dag. Je plant eigenlijk een zaadje. Je vertelt iets over jezelf en langzaam ontstaat er begrip. Dat begrip zorgt vervolgens weer voor meer openheid. Het is een proces waarin je samen stappen zet.”
Die openheid heeft Angelique ook iets anders gebracht: ze is beter gaan nadenken over wat zij nodig heeft om haar werk goed te kunnen doen. “Toen ik opener werd, ben ik mezelf ook meer gaan afvragen: waar ga ik van bloeien? Waar krijg ik energie van? En wat heb ik nou echt nodig? Als je dat weet, kun je je vraag ook veel beter formuleren. Dan krijg je een ander gesprek.”
Dat gesprek voert ze inmiddels met haar leidinggevende Marja Nieuwenhuizen, teamleider binnen Ruimtelijk Ontwerp en Advies (ROA) van de gemeente Rotterdam. “Angelique is een prettige collega,” vertelt Marja. “Ze is creatief, betrokken, energiek en enthousiast. Dat zijn eigenschappen die ik juist heel erg waardeer.” Binnen Gemeente Rotterdam wordt gefocust op wat iemands talenten zijn.
Marja probeert dan ook niet vooraf in te vullen wat Angelique wel of niet zou kunnen. Het uitgangspunt is steeds dezelfde vraag: wat is nodig om het werk goed te kunnen blijven doen? “Het hoeft helemaal niet om grote aanpassingen te gaan. Soms zit het in iets heel praktisch. Bijvoorbeeld kijken of we administratieve rompslomp kunnen verminderen. Angelique heeft veel energie nodig voor haar werk en we willen voorkomen dat die energie naar randzaken gaat.”
Ook thuiswerken kan helpen om op sommige momenten wat meer rust en ruimte te creëren. En er is gekeken naar extra tijd voor het werk dat Angelique doet voor het neurodiversiteitsnetwerk. “Het gaat er steeds om: waar kun jij je energie en kracht het beste inzetten?”
Voor Marja is het niet vreemd om met medewerkers te kijken wat zij nodig hebben. Ze geeft leiding aan 32 mensen, die allemaal hun eigen mogelijkheden, behoeften en aandachtspunten hebben. “Iedereen heeft zijn eigen gebruiksaanwijzing. We hebben jonge en oudere medewerkers, mensen met verschillende culturele achtergronden, mensen met een fysieke kwetsbaarheid of bijvoorbeeld dyslexie. Iedereen verdient aandacht en ruimte om zijn kwaliteiten in te zetten.”
Dat hoeft volgens haar niet te betekenen dat leidinggevenden voor iedere medewerker een compleet ander beleid moeten voeren. “Ik hoor weleens van andere managers: kost dat dan niet heel veel tijd? Maar ik zie het niet als extra tijd. Dit ís mijn werk. Als je mensen in hun kracht wilt zetten, moet je weten wat ze nodig hebben.”
Bij Angelique is het contact soms wat intensiever. Er zijn afspraken gemaakt over wat te doen als het minder goed met haar gaat. En vooral: de lijnen blijven kort. “We proberen met elkaar in verbinding te blijven. Angelique zoekt contact met mij en ik zoek contact met haar. Als ze belt of mailt, probeer ik daar snel op te reageren. We blijven bespreken: hoe gaat het en waar loop je tegenaan?”
De openheid heeft volgens beiden niet alleen gevolgen voor Angelique zelf. Ook de samenwerking wordt er beter van. “Doordat ik open ben, vallen er muren weg en verdwijnt schaamte,” vertelt Angelique. “Mensen begrijpen mijn gedrag beter en durven mij ook makkelijker ergens op aan te spreken. Vroeger waren mensen misschien bang om mij te kwetsen. En ik was bang om hen. Dan kom je in een spagaat terecht.”
Die ruimte om elkaar aan te spreken is belangrijk, vindt ook Marja. Zeker omdat Angelique’s creativiteit een belangrijke kwaliteit in haar werk is. “Angelique is een heel creatieve geest. Ze kan goed verbinden en heel goed kijken naar wat bewoners nodig hebben. Ze maakt bijvoorbeeld prachtige, inclusieve speelplekken. Doordat we een open cultuur hebben, kan die creativiteit meer stromen.”
Angelique merkt dat zelf ook. “De afgelopen jaren is mijn creativiteit door de openheid op het werk alleen maar groter geworden. Ik kan mijn werk beter doen omdat ik mezelf meer kan laten zien.”
Voor Angelique betekent openheid overigens niet dat alles altijd makkelijk is. Een bipolaire kwetsbaarheid kan grillig zijn. Juist daarom is het belangrijk dat het gesprek niet pas begint als het misgaat. “Je moet samen een vertrouwensrelatie opbouwen. Het is niet zo dat je één keer vertelt wat er speelt en klaar.”
Marja sluit zich daarbij aan. “Maar juist omdat we een open gesprek hebben, heb ik veel vertrouwen in de toekomst.”
Volgens Marja is dat ook haar belangrijkste advies aan andere leidinggevenden: maak tijd voor het gesprek. “Blijf met elkaar in gesprek. Ren niet alleen van de ene vergadering naar de andere. Pak de ruimte om te vragen hoe het gaat en wat iemand nodig heeft. Dan voelen mensen zich meer verbonden met de organisatie, met jou en vooral: gezien.”
Voor Angelique is het gesprek uiteindelijk veel groter geworden dan haar eigen situatie. Door haar ervaringen te delen, wil ze bijdragen aan een werkcultuur waarin mensen niet eerst hoeven te verbergen wat er speelt.
“Niet iedereen kan of wil meteen open zijn. Dat is ieders eigen proces. Maar ik hoop wel dat we steeds meer durven te vragen: wat heb jij nodig om je werk goed te kunnen doen?” Daar ligt volgens haar de sleutel.
“Als je open bent, kun je een goede vraag stellen. En als je een goede vraag stelt, kun je samen naar een oplossing zoeken. Dat hoeft vaak helemaal geen grote aanpassing te zijn.” Marja: “Je hoeft het niet voor iemand in te vullen. Je moet het samen bespreken.”
